ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಸುಖ–ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಈಶ್ವರನೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ದುಃಖಕ್ಕೂ ಭಗವಂತನೇ ಕಾರಣವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ದೋಷಿಯಾಗಿರುವುದು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದಾಚಾರ್ಯರು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಳೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ರೈತ ಸರಿಯಾದ ಬೀಜದ ಬದಲು ವಿಷಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ವಿಷಕಾರಿ ಸಸ್ಯವೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಸ್ಯ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಷಕಾರಿ ಫಲಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ದೋಷಿ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದೋಷವು ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ವಿಷಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೇ ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಭಗವಂತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ದುಃಖಕ್ಕೆ ದೋಷಿ ಭಗವಂತನಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಧರ್ಮವೇ ವಿಷಬೀಜದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಗವಂತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವುದು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಅಧರ್ಮ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಗುರುವಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ಬೀಜವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ರೈತನಂತೆ, ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಆಗ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಸುಖ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರವೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಕೈಬಿಡಬಾರದು. ಭಗವಂತ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯತ್ನದ ಮೂಲಕ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆನೆದು ನಿರಾಶರಾಗದೆ, ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಗವಂತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಭಾಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ದುಃಖಕ್ಕೆ ಫಲ ನೀಡುವ ಕಾರಣ ಭಗವಂತನಾದರೂ, ಅದರ ಮೂಲ ದೋಷ ನಮ್ಮ ತಪ್ಪು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತು, ಅಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಭಗವಂತನ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸುವುದೇ ಸುಖ–ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.
